Olifantenkeutels en dampende damesurine

Soms geloof ik mijn eigen oren niet. Zoals de tiener die al 2 jaar epilepsie had waarbij de behandeling tot dusver niet was aangeslagen. De behandeling bestond uit het inademen van smeulende gerookte olifantendrollen. Toen ik van de verbazing stond te bekomen bleek dat alle dokters en co’s die remedie wel kenden: Ja hoor, werd schoorvoetend toegegeven, het werkt blijkbaar ook tegen dit, en tegen dat… Als je een portie nodig had, moest je gewoon een Maasai op straat aanspreken, want die konden het bij hun stamgenoten uit Amboseli (een groot natuurpark op de Tanzaniaans-Keniaanse grens) afnemen. Net toen ik mijn gezichtsuitdrukking weer onder controle had, keek Priyanka, onze co-assistent uit Nairobi (er werken hier nogal wat Kenianen omdat Nairobi zo’n onveilige omgeving geworden is, en omdat de opleiding hier goedkoper is) me zijdelings meewarig aan. Leer haar de Tanzanianen kennen, sprak uit haar blik. Of ik dan niet de Maasai moeder had gezien die gisteren midden op zaal haar shuka (traditionele blauwe gewaad) opschortte en over haar slapende baby heen plaste. Want verse urine, dat hielp pas echt. Dat het kind intussen ook intraveneuze antibiotica had voor een longontsteking maakte blijkbaar niet genoeg indruk.
Om in deze context in het kort te melden dat dit ziekenhuis nog steeds volledig onvoorbereid is voor calamiteiten als ebola mag niet verbazen. En dat ondanks een regering die haar ziekenhuizen al 2 keer heeft opgedragen om een noodplan op te stellen. Beschermend materiaal is er evenmin, maar het ‘is in bestelling’. Ik wijd daar nu verder geen woorden aan, maar het houdt ons allen wel bezig. Mijn standpunt is dat ik geen verdachte patienten wil zien in deze onbeschermde omstandigheden. En als dat mij mijn baan zou kosten, dan is dat maar zo. Ik trek een grens bij deze risico’s. Tuberculose, hepatitis, HIV/AIDS, malaria, dengue, rabies, lepra, scabies norvegica- allemaal risico’s maar veelal zaken die je zelf in de hand kunt hebben. Maar dit is anders.
Om deze muizenissen af te sluiten met een luchtigere anekdote die het hygiene-niveau van het ziekenhuis illustreert: Maandag hadden we in de overdrachtsruimte een dolle muis. Hij rende door het lokaal en sprong over schoten, schoot verticaal tegen de muren en ramen op, viel ruggelings terug op de schouder van het afdelingshoofd… De deur werd open gezet, maar hij bleef zitten waar hij zat, met soms een verrassingsaanval het publiek in. Je moet de Tanzanianen nageven dat ze snel weer overgaan tot de orde van de dag. Ze zijn opgeleid in een ziekenhuis vol ongedierte en ‘the show must go on’. Dus de dames deden hun pumps omhoog maar bleven gewoon zitten.20140908_083635
AIOS Ronald moest en zou na de overdracht dus zijn praatje over sepsis geven, al waren na wat charges inmiddels alle toehoorders naar een kant van de kamer verkast. We stonden daar op een rij met de armen om het lichaam geslagen, klaar voor een sprong opzij mocht de muis het weer op zijn heupjes krijgen.
20140908_08575120140908_083943Ondertussen bleef de AIOS doorpraten omdat de baas dat wilde. Maar dan wel met zijn laserpen gericht op de ogen van de muis, in de hoop dat hij verblind naar beneden zou vallen.
Theoretisch kunnen allerlei zoogdieren hondsdolheid hebben zodat de melige term muisdolheid viel. Maar volgens William was dat onwaarschijnlijk. Al had hij in die 20 jaar wel andere aangedane zoogdieren meegemaakt. Zoals hondsdolle leeuwen in de Serengeti, die de banden van een passerende Landrover hadden gescheurd. Ach- daar is onze overdrachtsmuis niets bij.

Het dak van KCMC

De afgelopen dagen hadden we David te gast, een Deense ingenieur die samen met collega’s van Duke University kapotte apparaten op KCMC fikste. Daar zijn er nogal veel van. Zo belandde Marco een paar weken geleden op de IC. Nee, niet liggend! Hij stond de software van de beademingsapparaten te vertalen. (De apparatuur had een simpel mechanisch probleem, maar de monitor- en softwaretekst was geheel in het… Nederlands. Ietwat onhandig hier.) Op zoek naar reparatie-projecten heb ik ze gewezen op het kerkhof van haperende machines. Beland in deze krochten vonden ze ook het laddertje naar het dak van het ziekenhuis. Daar heb je het mooiste uitzicht van de wijde omtrek. Mijn collega William vertelde dat artsen daar vroeger hun afstudeerfoto’s lieten maken. Als je onderstaande foto’s ziet, weet je waarom! Toen David gisteren nog iets moest ophalen voordat hij verder reisde naar Ethiopie, ging Ida eventjes mee. Natuurlijk moest het dak rond zonsondergang ook een laatste keer verkend worden! Op de laatste foto is in het westen ook Mt Meru en Little Meru zichtbaar.
DK4DK15DK17DK20

The IB Learner Profile

ISM LogoDe kinderen zijn alweer bijna een maand onderweg in hun derde schooljaar op ISM. Steven zit nu in EC2 (EC = Early Childhood), Hugo in P3 (P = Primary), Doris in P4/5, Willem in P5/6 en Ida in M2 (M = Middle).

Alle kinderen in Primary hebben dit jaar nieuwe juffen en meesters gekregen. Op de kennismakingsavond werd nog eens het IB Learner Profile toegelicht. Het Learner Profile is het hart van de opvoeding op ISM en andere IB scholen. Het omschrijft de waarden die iedere leerling zich moet eigen maken:

At ISM, we encourage and motivate every member of our community to be holistic and incorporate all areas of the Learner Profile into their lives. We recognise and celebrate when our students excel in these areas, not only with academics; but in boarding, community service, activities, sports, and outdoor pursuits as well. Please also try to use these in your home!

Inquirers: We nurture our curiosity, developing skills for inquiry and research. We know how to learn independently and with others. We learn with enthusiasm and sustain our love of learning throughout life.

Knowledgeable: We develop and use conceptual understanding, exploring knowledge across a range of disciplines. We engage with issues and ideas that have local and global significance.

Thinkers: We use critical and creative thinking skills to analyse and take responsible action on complex problems. We exercise initiative in making reasoned, ethical decisions.

Communicators: We express ourselves confidently and creatively in more than one language and in many ways. We collaborate effectively, listening carefully to the perspectives of other individuals and groups.

Principled: We act with integrity and honesty, with a strong sense of fairness and justice, and with respect for the dignity and rights of people everywhere. We take responsibility for our actions and their consequences.

Open-Minded: We critically appreciate our own cultures and personal histories, as well as the values and traditions of others. We seek and evaluate a range of points of view, and we are willing to grow from the experience.

Caring: We show empathy, compassion and respect. We have a commitment to service, and we act to make a positive difference in the lives of others and in the world around us.

Reflective: We thoughtfully consider the world and our own ideas and experience. We work to understand our strengths and weaknesses in order to support our learning and personal development.

Risk-Takers: We approach uncertainty with forethought and determination; we work independently and cooperatively to explore new ideas and innovative strategies. We are resourceful and resilient in the face of challenges and change.

Balanced: We understand the importance of balancing different aspects of our lives – intellectual, physical, and emotional – to achieve well-being for others and ourselves. We recognize our interdependence with other people and with the world in which we live.

Het Learner Profile is niet een abstract leerdoel; de kinderen werken bewust aan deze kwaliteiten, van kleuterschool tot examenjaar. Zo vertelde Hugo een tijdje terug “Weet je waarom ik dit samen met Gurtej heb gemaakt? Omdat dat teamwork is, en daardoor leer je een communicator te zijn!”

Aan het einde van elk semester wordt aan een aantal leerlingen uit iedere klas een certificaat uitgereikt voor een kwaliteit waarin ze in dat semester uitblonken. Dat dit gebeurt in een soort award-uitreiking tijdens de general assembly is niet helemaal ons ding, maar alas, we zijn open-minded … En het is best leuk als een kleutertje wordt toegejuicht door de examenleerlingen, omdat hij heeft laten zien een Thinker te zijn.

Zijne Excellentie De Klein Heyendaal-Ambassadeur

Wij kregen vorige maand hoog bezoek…namelijk een gezellige delegatie van Klein Heyendaal, de basisschool van de kinderen in Nijmegen! Simon reisde met zijn familie in Tanzania rond, op zoek naar neushoorns en nog meer moois. Wat was het leuk om met lieve kaartjes overladen te worden (dankjewel Juf Maartje en haar klas, voor alle kaartjes aan oud-klasgenoot Doris!). En de Nijmeegse vlag, door Esther op de kop getikt tijdens de wandel-4-daagse, wappert binnenkort weer in onze tuin.

Simon de Ambassadeur, Willem en Steven

Simon de Ambassadeur, Willem en Steven

Allemaal bij elkaar, voor de Kilimanjaro (verstopt achter de wolken)

Allemaal bij elkaar, voor de Kilimanjaro (verstopt achter de wolken)

Op het dak van de Landrover: Sil, Willem, Pauline, Ida en Steven

Op het dak van de Landrover: Sil, Willem, Pauline, Ida en Steven

Leve de seizoenen

Boom met vallende rode bladerenEen van de dingen die ik echt mis is het voorbijgaan van de seizoenen. Daglicht dat door het jaar heen steeds anders is; de natuur die sterft en heropleeft; donkere winterochtenden en oneindige zomeravonden; vallend blad en de geur van bos in de herfst. Ik ga mijn lievelingsseizoen nu al voor de derde keer missen …

Boom volop roze bloesem… dacht ik. Maar een week geleden liet de boom op het pad naar mijn kantoor ineens een dikke laag rode bladeren vallen. De enige 10m² herfst in heel Tanzania, voor mij om doorheen te lopen. Dat geluid!

Deze week stonden – met de gebruikelijke voortvarendheid van de tropische natuur – ineens álle bomen onderweg naar het ziekenhuis in bloei. Vol met witte, roze en oranje bloesems, zo groot als je hand. Het zal niet langer dan een week duren, maar het is lente.

De straat van Kim

Kim met collectedoosKims oom en tante vliegen morgen naar Tanzania. Met niet minder dan ‘n kuub knuffelbeesten voor onze kinderafdeling dankzij een inzamelactie op de basisschool. Kim heeft zelf ook meegedaan. Ze woont op een boerderij in de Kop van Noord-Holland en is met haar fietsje de hele weg afgegaan om bij elke boerderij te vertellen over haar goede doel, en munten in te zamelen in haar zelf versierde bakje.

Anke luistert naar de slikactie bij een baby'tje met palatoschisis (gespleten gehemelte)

Anke luistert naar de slikactie bij een baby’tje met palatoschisis (gespleten gehemelte)

Er deed zich vrijwel meteen een goede bestemming voor. Kinderen met neurologische problemen hebben heel vaak slikstoornissen, die ze in levensgevaar kunnen brengen. Onze Nijmeegse logopedist op KCMC, Anke, is daarom van onschatbare waarde. In heel Noord-Tanzania zit nog maar 1 andere logopedist, maar de behoefte aan logopedisch advies (ook bij het andere medisch en verplegend personeel) is heel groot. Anke ziet vaak moeders die zo wanhopig zijn om hun, vaak al ondervoede, kinderen iets te eten te geven dat ze het kind dwingen tot grote happen of slokken. In een verzwakt kind gaat dat natuurlijk makkelijk fout. Zij leert ouders of verzorgers hoe je het verslikgevaar minimaal maakt. Dat is onder meer door kleine hapjes aan te bieden met een pauze tussendoor.

Ze vertelde me deze week dat de plaatselijke supermarkt lepeltjes had die perfect waren voor dit doel. Als je Tanzaniaanse moeders adviseert om zo’n lepeltje te kopen, zullen ze ‘ja’ knikken en glimlachen- maar het zelden doen. Niet uit onwil. Vaak omdat ze het geld er niet voor hebben, of omdat ze eigenlijk nog nooit van hun leven in een supermarkt zijn geweest. We bedachten toen dat Anke een aantal lepeltjes zou kunnen kopen en we die zouden bewaren voor de allerarmste gezinnen.

Isaya met lepeltje

Anke is nu op pad gegaan om voor 37.500 Tanzaniaanse shillings (ongeveer het bedrag dat Kim verzameld heeft) lepeltjes in te kopen voor onze patienten.
Kim en haar straatgenoten, en de basisschool van Ties en Mare: heel erg bedankt!

De ibis en de katapult

Ida en Willem. De andere vogel was gevlogen.

Ida en Willem. De andere vogel was gevlogen.

Tanzaniaanse katapulten worden gemaakt van hout, leer en binnenband. Ze zijn zo krachtig dat je er een hele collectie wilde dieren mee kunt omleggen. Dat zal de reden zijn dat de verkoop van katapulten in Nederland aan banden gelegd is… Toen Willem vanmiddag de tuin onder vuur nam, schrok de ibis die op zoek was naar wat lekkers in de dampo (compostkuil) zo, dat hij er klapwiekend vandoor ging en… een mooie blauwe veer achterliet. En zo had Ida er een prachtige ouderwetse pen bij.

East African College of Neurologists

Amper een jaar nadat we in Tanzania de beroepsvereniging voor neurologie en neurochirurgie hebben opgericht, kunnen we trots het vervolg melden. Op 23 juni hebben we de allereerste vergadering van neurologen uit alle landen van de East African Community gehad, hier in Moshi. Tanzanianen, Kenianen, Oegandezen maar ook de enige neurologen uit Rwanda en uit Burundi. Die laatste, Franstalige, collega knikkebolde zich door de meeting vanwege de taalbarriere (het ging gewoon te snel voor hem) en het feit dat het Tanzania’s buurland is, maar het hem diverse vluchten en 2 doorwaakte nachten kostte om Moshi te bereiken…
In een marathonzitting van twee dagen hebben we een begin gemaakt met een regionale coalitie van opleider-neurologen, en een concept opgesteld voor een modulaire neurologie-opleiding binnen de East African Community zelf. Het is een concept en zal de nodige administratieve en financiele hobbels met zich meebrengen, maar alle neuzen staan dezelfde kant op, want evenmin als wijzelf hebben de landen om ons heen een landelijke neurologie-opleiding. Sterker nog, in de hele EAC is de enige opleiding het sandwichprogramma vanuit het Tanzaniaanse Dar-es-Salaam- en dat vindt voornamelijk plaats in India.
Om Afrikaanse neurologen op te leiden hoef je niet precies dezelfde opleidingslocaties en -faciliteiten te hebben zoals wij die in de rijke landen gewend zijn. Als je de klassieke Westerse opleiding als norm hanteert blijft opleiden een kostbare aangelegenheid omdat een deel in een duur buitenland moet plaatsvinden. Dan kan Afrika niet duurzaam in haar eigen neurologen voorzien.
Toen wij als regionale collega’s een lijst samenstelden van de faciliteiten zoals neurochirurgie, MRI, gerelateerde specialismen waarmee een neuroloog in opleiding vertrouwd moet zijn enzovoorts, waren we best tevreden over de eigen basisvoorzieningen. De grote klinieken in Nairobi en Dar-es-Salaam hebben in ieder geval voldoende technologische uitrusting om een klein aantal neurologen modulair te kunnen opleiden: dus verschillende onderdelen van de opleiding op verschillende plekken. Ons eigen KCMC kan weliswaar minder bijdragen qua faciliteiten (wanneer krijgen we nou eens die nieuwe CT-scanner die al 3 jaar wordt beloofd) maar wel in klinische vaardigheden, bedside teaching, EEG en niet te vergeten het neurologieleerboek ‘Neurology in Africa’. Maar ook een kleinere gespecialiseerde kliniek in Mbale, Oeganda, is bijvoorbeeld belangrijk: deze kliniek richt zich onder meer op neurochirurgische interventies in spina bifida en heeft een enorme turnover van patienten die een ETV krijgen, een hooggespecialiseerde endoscopische hersenoperatie die de conventionele ventriculoperitoneale drain kan vervangen.
Op deze manier kleuren we de witte vlek van Neurologie in Oost-Afrika steeds verder in.
Onze volgende sessie is in Naivasha, Kenia in september. Maar de oprichting van het East African College of Neurologists is een feit!
IMG_2956IMG_2953IMG_2952

Lala (dutje)

Met uitzondering van 2 internisten in Dar-es-Salaam met aandachtsgebied neurologie ben ik momenteel de enige neuroloog in een land van 48 miljoen inwoners. Mijn collega William is een paar maanden in Europa en onze neuroloog-in-opleiding Sarah is in Zambia. Dat idee moet je toch in de hoogste staat van paraatheid houden – of niet?
IMG_2440

Tijdens mijn opleiding deed ik in een nachtdienst vaak geen oog dicht door alleen al de gedachte dat het sein af kon gaan voor een spoedgeval.
Vanmorgen heb ik in het ziekenhuis zowel de kinderafdeling als de volwassenafdeling afgeschuimd om de nieuwe neurologiepatienten te zien, iets dat in deze omstandigheden dus eerder kwantiteit dan kwaliteit van zorg oplevert. Nu maar hopen dat het neurologieonderwijs een beetje is blijven hangen en de internisten en kinderartsen in opleiding de rest zelf kunnen bedenken. De kunst van het loslaten. Wel ben ik nog even naar de KNO-afdeling gerend voor die aardige motore afasiepatient om zijn consultvraag aan de logopedist toe te lichten, want dat lukte hem zelf niet zo goed :-)

Toen ik ‘s middags EEG’s las in het schemerdonker – er was geen electriciteit en ik gebruikte de EEG-machine op de accu – en in de tussentijd het zoveelste formulier van het ministerie voor volksgezondheid zat in te vullen voor de neurologievereniging, vond ik mezelf een minuut of 10 later … met nekpijn, zware oogleden en als finishing touch ‘n beetje kwijl op mijn wang.
In slaap gevallen! Als enig overgebleven neuroloog in dit reusachtige land. Alles went.
Steven (1)Steven (3)Steven (4) (Large)Steven (4)